Çağrı MerkeziMeşrutiyet, hükümdarın yetkilerinin anayasa ve seçilmiş bir meclisle sınırlandığı yönetim biçimidir. Osmanlı tarihinde I. Meşrutiyet 1876'da ilan edilmiş, II. Meşrutiyet ise anayasal düzenin Temmuz 1908'de yeniden yürürlüğe girmesiyle başlamıştır.
Bu yazıda meşrutiyet konusuyla ilgili şu temel noktaları öğreneceksiniz:
- Meşrutiyet kavramının temel anlamı
- I. Meşrutiyet'in ilanı ve 1878'de meclisin tatil edilmesi
- II. Meşrutiyet'in başlangıcı ve sona erişi
- I. ve II. Meşrutiyet arasındaki temel farklar
- Kanun-ı Esasî ile Meclis-i Mebusan'ın meşrutiyet içindeki yeri
Meşrutiyet nedir?
Vikipedi'nin Meşrutiyet maddesinde kavram, hükümdarın yetkilerinin anayasa ve seçilmiş bir meclisle sınırlandığı yönetim biçimi olarak açıklanır. Bu nedenle meşrutiyet, anayasal monarşi olarak da adlandırılır.
Meşrutiyet, mutlak monarşi ve cumhuriyet arasındaki fark
Meşrutiyette hükümdarlık devam eder; ancak hükümdarın yetkileri anayasa ve meclisle sınırlandırılır. Bu özellik, meşrutiyeti hükümdarın yetkilerinin bu araçlarla sınırlandırılmadığı mutlak monarşiden ayırır. Cumhuriyetten temel farkı ise hükümdarlık makamının varlığını korumasıdır.
Osmanlı'da meşrutiyet düzeninin temel unsurları
Osmanlı'daki meşrutiyet düzenini anlamak için hükümdar, anayasa ve meclis arasındaki ilişkiye bakmak gerekir. Dönemin hükümdarlarını kronolojik çerçevede incelemek isteyenler Osmanlı padişahlarının sıralamasına da göz atabilir.
Kanun-ı Esasî ve Meclis-i Mebusan neden önemlidir?
Kanun-ı Esasî, Osmanlı'daki meşrutiyet düzeninin anayasal temelini oluşturdu. Meclis-i Mebusan ise seçilmiş temsilcilerin yer aldığı meclisti. Böylece yönetimde hükümdarlık makamı korunurken anayasa ve meclis de düzenin belirleyici unsurları hâline geldi.
Kavramın özü
Osmanlı meşrutiyetini tanımlayan başlıca unsurlar hükümdar, Kanun-ı Esasî ve Meclis-i Mebusan'dır.
I. Meşrutiyet dönemi
I. Meşrutiyet, 23 Aralık 1876'da ilan edildi. Bu gelişmeyle Kanun-ı Esasî yürürlüğe girdi ve Osmanlı yönetiminde anayasalı, meclisli bir dönem başladı.
İlan süreci ve öne çıkan isimler
I. Meşrutiyet süreci Namık Kemal, Ziya Paşa ve Mithat Paşa gibi isimlerle birlikte anılır. Dönemi Osmanlı hükümdarları bağlamında ele alırken II. Abdülhamid'in hükümdarlığı belirleyici bir yere sahiptir.
Meclisin 1878'de tatil edilmesi
II. Abdülhamid, Osmanlı-Rus Savaşı sırasında 1878'de meclisi tatil etti. Böylece I. Meşrutiyet'in meclisli yönetim dönemi kesintiye uğradı.
II. Meşrutiyet dönemi
Vikipedi'nin II. Meşrutiyet maddesine göre askıdaki Kanun-ı Esasî Temmuz 1908'de yeniden yürürlüğe girdi. İlan günü kaynaklarda 23 veya 24 Temmuz olarak verildiği için dönem başlangıcını Temmuz 1908 şeklinde ifade etmek daha güvenlidir.
Meclisin yeniden açılması
II. Meşrutiyet'in ilk meclisi 17 Aralık 1908'de toplandı. Seçimler ve siyasi partiler dönemin siyasi hayatının belirgin unsurları arasında yer aldı.
Savaşlar ve dönemin sonu
Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı, II. Meşrutiyet döneminde yaşandı. Aynı dönemin diğer tarih başlıklarını kronolojik bağlama yerleştirirken Trablusgarp Savaşı anlatımından yararlanılabilir. II. Meşrutiyet dönemi, Meclis-i Mebusan'ın 11 Nisan 1920'de kapatılmasıyla sona erdi.
I. ve II. Meşrutiyet arasındaki farklar
İki dönem de anayasa ve meclis temeline dayanır. Temel ayrım, anayasal düzenin ilk kez kurulması ile daha sonra yeniden yürürlüğe konulması ve dönemlerin tarihsel gelişmeleridir.
İki dönemin kısa karşılaştırması
I. Meşrutiyet 1876'da Kanun-ı Esasî'nin yürürlüğe girmesiyle başladı ve meclis 1878'de tatil edildi. II. Meşrutiyet ise anayasanın Temmuz 1908'de yeniden yürürlüğe girmesiyle başladı; ilk meclis 17 Aralık 1908'de toplandı ve dönem 11 Nisan 1920'de sona erdi. Bu konuları daha geniş ders düzeni içinde çalışmak için TYT Tarih konu sayfası incelenebilir.
| Özellik | I. Meşrutiyet | II. Meşrutiyet |
|---|---|---|
| Başlangıç | 23 Aralık 1876 | Temmuz 1908 |
| Anayasal gelişme | Kanun-ı Esasî yürürlüğe girdi | Kanun-ı Esasî yeniden yürürlüğe girdi |
| Meclisle ilgili gelişme | Meclis 1878'de tatil edildi | İlk meclis 17 Aralık 1908'de toplandı |
| Dönemin sonu | 1878'de meclisli dönem kesintiye uğradı | Meclis-i Mebusan 11 Nisan 1920'de kapatıldı |
Temel fark
I. Meşrutiyet anayasal ve meclisli düzenin ilk ilanını, II. Meşrutiyet ise bu düzenin yeniden yürürlüğe girmesini ifade eder.
Meşrutiyet konusunu tarihsel bağlama yerleştirme
Meşrutiyet, anayasal yönetim ve temsil düşüncesiyle ilgili bir konudur. Bu kavramsal çerçeveyi başka bir tarihsel örnek üzerinden genişletmek isteyenler Fransız İhtilali konu anlatımını inceleyebilir.
Çalışırken hangi kavramlara odaklanılmalı?
Konuyu çalışırken hükümdar, anayasa, seçilmiş meclis, Kanun-ı Esasî ve Meclis-i Mebusan kavramlarını birbirinden ayırmak yararlıdır. Ardından 1876, 1878, Temmuz 1908, 17 Aralık 1908 ve 11 Nisan 1920 tarihleri ilgili gelişmelerle eşleştirilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Meşrutiyet ne demektir?
Meşrutiyet, hükümdarın yetkilerinin anayasa ve seçilmiş bir meclisle sınırlandığı yönetim biçimidir.
Osmanlı tarihinde kaç meşrutiyet dönemi vardır?
Osmanlı tarihinde I. Meşrutiyet ve II. Meşrutiyet olarak adlandırılan iki dönem bulunur.
I. Meşrutiyet ne zaman ilan edildi?
I. Meşrutiyet 23 Aralık 1876'da ilan edildi. Meclis, II. Abdülhamid tarafından 1878'de tatil edildi.
II. Meşrutiyet ne zaman başladı?
II. Meşrutiyet Temmuz 1908'de, askıdaki Kanun-ı Esasî'nin yeniden yürürlüğe girmesiyle başladı. İlan günü kaynaklarda 23 veya 24 Temmuz olarak verilmektedir.
Kanun-ı Esasî nedir?
Kanun-ı Esasî, Osmanlı'daki meşrutiyet düzeninin anayasal temelini oluşturan metindir.
II. Meşrutiyet ne zaman sona erdi?
II. Meşrutiyet dönemi, Meclis-i Mebusan'ın 11 Nisan 1920'de kapatılmasıyla sona erdi.
Sonuç
Meşrutiyet, hükümdarın yetkilerini anayasa ve seçilmiş meclisle sınırlayan bir yönetim biçimidir. Osmanlı'da 1876'da başlayan I. Meşrutiyet meclisin 1878'de tatil edilmesiyle kesintiye uğramış, anayasal düzen Temmuz 1908'de II. Meşrutiyet ile yeniden yürürlüğe girmiştir.
İlginizi Çekebilir
